Μέγας Βασίλειος | Πρόσεχε τον εαυτό σου!

«Πρόσεχε τον εαυτό σου!». Μιά φράση, που λέγεται συχνά-πυκνά ως έκφραση ενδιαφέροντος και αγάπης, με περιεχόμενο όμως ιδιαίτερα εγωκεντρικό και υλιστικό. «Πρόσεχε τον εαυτό σου!». Πρόσεχε, δηλαδή, την υγεία σου, τη δίαιτά σου, την εμφάνισή σου, τη δουλειά σου…

Η ίδια ακριβώς φράση, αλλά με διαμετρικά αντίθετη έννοια, συναντάται αρκετές φορές και στην Αγία Γραφή: «Πρόσεχε σεαυτώ».

Την ακριβή ερμηνεία της θείας αυτής προσταγής μας αναπτύσσει σε μια υπέροχη ποιμαντική του ομιλία ο άγιος Βασίλειος ο Μέγας. Σύμφωνα με τους μελετητές του έργου του, ο λόγος Εις το Πρόσεχε σεαυτώ - ως «λόγο αξιοθαύμαστο και γεμάτο από κάθε σοφία» τον αξιολογεί ο όσιος Πέτρος ο Δαμασκηνός- είναι ο σπουδαιότερος ηθικός λόγος του και αποτελεί επιτομή της ορθόδοξης ανθρωπολογίας.

Ο άγιος ιεράρχης μας καλεί να μαζέψουμε τον νού μας από τη μάταιη περιπλάνηση στην κενότητα της κοσμικής ζωής και να τον στρέψουμε προσεκτικά στον εσωτερικό μας άνθρωπο, για να γνωρίσουμε τον πραγματικό μας εαυτό. Τι είμαστε; Ποιοί είμαστε; Από που ήρθαμε και που πηγαίνουμε; Ποιός είναι ο αληθινός σκοπός της ζωής μας; Ποιά τα κύρια και ποιά τα δευτερεύοντα στοιχεία της υπάρξεώς μας; Τι επιθυμεί η ψυχή μας, με ποιά αισθήματα ζεί, σε ποιά κατάσταση βρίσκεται; Η ειλικρινής αυτοεξέταση μας οδηγεί στην αυτογνωσία. Κι αυτή, αφού συνταιριαστεί με τη μετάνοια, τον πνευματικό ζήλο και την άγρυπνη φροντίδα μας για την τήρηση των ευαγγελικών εντολών, μας ανεβάζει σταδιακά στη θεογνωσία. Έτσι, η προσοχή του εαυτού μας γίνεται τελικά μια ενατένιση του Θεού, μια αίσθηση της παρουσίας του Θεού στη ζωή μας. «Πρόσεχε σεαυτώ, ίνα προσέχης Θεώ», τονίζει ο θεοφόρος άγιος στο τέλος του λόγου του.

Η αποκλειστική προσκόλληση του σύγχρονου ανθρώπου στην άμετρη ικανοποίηση των ατομικών του βιοτικών αναγκών τον έχει στερήσει από την κοινωνία με τον αληθινό Θεό και τον συνάνθρωπό του και τον έχει οδηγήσει σε τραγικά υπαρξιακά αδιέξοδα.

Γι’ αυτό είναι, νομίζουμε, επίκαιρος ο αφυπνιστικός και καθοδηγητικός λόγος του Μεγάλου Βασιλείου, όπως μάλιστα αυτός βιώνεται στην ορθόδοξη παράδοσή μας. Τον προσφέρουμε σε ελεύθερη νεοελληνική απόδοση, με την ευχή να προκαλέσει στις καλοπροαίρετες ψυχές θεικές αλλαγές, σαν εκείνες που ένιωθε ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, όταν μελετούσε τους λόγους του ομόψυχου φίλου του. «Όταν εντρυφώ στους ηθικούς λόγους του Βασιλείου», έλεγε, «εξαγνίζομαι στην ψυχή και το σώμα και γίνομαι ναός που δέχεται τον Θεό, όργανο που τις χορδές του χτυπά το Άγιο Πνεύμα. Ξαναρυθμίζω τότε τη ζωή μου σύμφωνα με το Άγιο Πνεύμα και με μια θεική αλλαγή γίνομαι άλλος άνθρωπος».

Μέγας Βασίλειος

Πηγή: Ιερά Μονή Παρακλήτου