Ιερομόναχος Σάββας Αγιορείτης | Η ταπείνωση που προέρχεται από την υπακοή, φέρνει την προσευχή

«ο Θεός υπερηφάνοις αντιτάσσεται, ταπεινοίς δε δίδωσι χάριν».

Γιά να λεχθεί σωστά η ευχή πρέπει σύμφωνα με τους Αγίους Πατέρες, να υπάρχει υπακοή, για να βρίσκεται ο άνθρωπος μέσα στην Χάρι. Η ευχή για να λεχθεί σωστά πρέπει ο άνθρωπος να κάνει υπακοή. Η υπακοή οδηγεί στην ταπείνωση, η δε ταπείνωση φέρνει την θεία χάρη. Μόνο τότε μπορεί να πεί σωστά ο άνθρωπος την ευχή. Έλεγε χαρακτηριστικά ο Γέρων Πορφύριος: «Δεν είναι δύσκολο να πείτε την ευχή· αλλά δεν μπορείτε να την πείτε σωστά, γιατί κλωτσάει ο παλαιός εαυτός σας. Αν δεν μπείτε στην ατμόσφαιρα της χάριτος, δεν θα μπορέσετε να κάνετε την ευχή. Μόλις ακούσετε προσβλητικό λόγο, λυπάσθε και μόλις σας πούν καλό λόγο, χαίρεσθε και λάμπετε;

Μ’ αυτό δείχνετε ότι δεν είστε έτοιμοι, δεν έχετε τις προϋποθέσεις. Γιά να έλθει η θεία χάρις, πρέπει ν’ αποκτήσετε τις προϋποθέσεις, την αγάπη και την ταπείνωση, διαφορετικά δημιουργείται αντίδραση. Γιά να μπείτε σ’ αυτή τη «φόρμα», θα ξεκινήσετε απ’ την υπακοή. Πρέπει πρώτα να δοθείτε στην υπακοή, για να έλθει η ταπείνωση. Βλέποντας την ταπείνωση ο Κύριος στέλνει τη θεία χάρι κι έπειτα έρχεται μόνη, αβίαστα η προσευχή. Αν δεν κάνετε υπακοή και δεν έχετε ταπείνωση, η ευχή δεν έρχεται και υπάρχει και φόβος πλάνης. Να ετοιμάζεσθε σιγά σιγά, απαλά απαλά και να κάνετε την ευχή μέσα στο νού. Ο,τι είναι στο νού, είναι και στην καρδιά».

Η ταπείνωση που προέρχεται από την υπακοή φέρνει την προσευχή. Δεν συμβαίνει το αντίθετο δηλ. η προσευχή δεν οδηγεί στην υπακοή αλλά η υπακοή στην αληθινή προσευχή. Η υπακοή καθιστά το νού καθαρό από μέριμνες και λογισμούς. Ο καθαρός νούς μπορεί να προσεύχεται καθαρά.Αυτή είναι η κοινή πατερική θέση. «Θέλεις ν΄ αποκτήσεις προσευχή; Θέλεις, όταν λες το «Κύριε Ιησού Χριστέ» να τρέχουν τα δάκρυα ποτάμι από τα μάτια σου; Θέλεις να ζήσεις τη ζωή των αγγέλων; «Ευλόγησον», «να ‘ναι ευλογημένο». Υπακοή» διδάσκει, ακολουθώντας τους Αγίους Πατέρας, ο μακαριστός σύγχρονος αγιασμένος Γέροντας π. Εφραίμ Κατουνακιώτης.

Η προσευχή που γίνεται με ταπείνωση ελκύει αμέσως την θεία χάρη, σύμφωνα άλλωστε, με το Γραφικό: «ο Θεός υπερηφάνοις αντιτάσσεται, ταπεινοίς δε δίδωσι χάριν».«Η προσευχή γίνεται μόνο με το Άγιον Πνεύμα (δίδασκε ο Γέροντας). Αυτό διδάσκει την ψυχή πως να προσεύχεται. «Το γαρ τι προσευξόμεθα, καθ’ ο δεί, ουκ οίδαμεν, αλλ’ αυτό το Πνεύμα υπερεντυγχάνει υπέρ ημών στεναγμοίς αλαλήτοις» (Ρωμ. 8, 26). Εμείς δεν χρειάζεται να κάνομε καμία προσπάθεια.

Να απευθυνόμασθε στον Θεό με ύφος ταπεινού δούλου, με φωνή παρακλητική και ικετευτική. Τότε η προσευχή μας είναι ευάρεστη στον Θεό. Να στεκόμαστε με ευλάβεια ενώπιον του Εσταυρωμένου και να λέμε: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με». Αυτό τα λέει όλα. Όταν κινηθεί για προσευχή ο νούς του ανθρώπου, στο δευτερόλεπτο του δευτερολέπτου έρχεται η θεία χάρις. Τότε ο άνθρωπος γίνεται χαριτωμένος και βλέπει με άλλα μάτια τα πάντα. Το παν είναι ν’ αγαπήσομε τον Χριστό, την προσευχή, τη μελέτη. Παίρνομε ένα εκατομμύριο και το κόβομε κομματάκια. Τού ανθρώπου η προσπάθεια είναι το ένα εκατομμυριοστό. Πριν απ’ την προσευχή η ψυχή πρέπει να προετοιμάζεται με προσευχή. Προσευχή για την προσευχή». Σε άλλη περίπτωση πάλι ο Γέροντας έλεγε: ««Πως έρχεται η Θεία Χάρις; Με την ταπείνωση και την προσευχή. Αλλά η προσευχή μας πρέπει να είναι δυνατή και ζωντανή. Όταν προσευχώμαστε με πίστη και υπομονή, πάντοτε έχουμε αποτελέσματα».

Η προσευχή πρέπει να γίνεται με ύφος ταπεινό και φωνή παρακλητική. Όταν παρουσιαζόμαστε μπροστά στον Θεό πρέπει να παρουσιαζόμαστε σαν τον κατάδικο στο δικαστήριο, σαν το μυρμήγκι· σαν τον ελεεινότερο και αθλιώτερο όλων των ανθρώπων και των δαιμόνων και των κτισμάτων. Έλεγε ο Γέροντας: «Όταν παιδί μου, απευθυνόμεθα στο Θεό, δεν παίρνουμε ύφος στράτιωτικού, που διατάσσει τα φανταράκια. Αλλά ύφος ταπεινού δούλου και φωνή ικετευτική και πολύ παρακλητική. Μόνο αυτή η φωνή φθάνει στο θρόνο του Θεού, ο οποίος σαν φιλόστοργος Πατέρας που είναι, ικανοποιεί το αίτημά μας και «αντικαταπέμπει ημίν την θείαν χάριν και την δωρεάν του Αγίου Πνεύματος!»». (Στο βιβλίο Αν. Καλλιάτσου, Ο πατήρ Πορφύριος. Αθήναι 2000, σελ. 205). 

Οι προσευχές μας δεν εισακούονται, επεσήμαινε, όταν δεν αγαπάμε τον πλησίον μας όπως τον εαυτό μας και δεν τηρούμε τις εντολές Του. Έλεγε ο Γέροντας της διπλής ανιδιοτελούς αγάπης: «Οι προσευχές μας δεν εισακούονται, διότι δεν είμαστε άξιοι. Πρέπει να γίνεις άξιος, για να προσευχηθείς. Δεν είμαστε άξιοι, διότι δεν αγαπάμε τον πλησίον μας ως εαυτόν…Άξιοι γίνονται όσοι επιθυμούν και λαχταρούν να γίνουν του Χριστού, όσοι δίνονται στο θέλημα του Θεού. Να μην έχεις κανένα θέλημα, αυτό έχει μεγάλη αξία, είναι το παν. Ο σκλάβος δεν έχει κανένα θέλημα. Το να μην έχουμε κανένα θέλημα μπορεί να γίνει μ’ έναν τρόπο απαλό· με την αγάπη στον Χριστό και την τήρηση των εντολών Του».

Ανιδιοτέλεια στην προσευχή και αγάπη, όχι σφίξιμο είναι αυτά που τόνιζε ο Γέροντας.«Τα πάντα (δίδασκε) να τα κάνεις μέσα στην αγάπη. Να κινείσαι μέσα στην αγάπη. Από αγάπη στον Θεό να κάνεις τον κόπο, τον κάθε κόπο. Να αισθάνεσαι αγάπη, ευγνωμοσύνη προς τον Θεό, χωρίς να έχεις στο νού σου να επιτύχεις κάτι. Αξία έχει να λέεις την ευχή με τρυφερότητα ψυχής, με αγάπη, με λαχτάρα, και τότε δεν θα σού φαίνεται κουραστική· όπως όταν λέεις, «μητέρα μου…πατέρα μου», και νιώθεις πλήρη ανάπαυση.

Όχι λοιπόν βία, για ν’ αποκτήσεις την ευχή. Όχι, «θ’ αγωνισθώ, για ν’ αποκτήσω την ευχή και να κερδίσω τον Παράδεισο». Να μην σκέπτεσαι ότι στον ουρανό θα λάβεις εκατονταπλασίονα. Να λέεις την ευχή χωρίς υπολογισμούς, χωρίς υστεροβουλίες, όχι για να κερδίσεις κάτι. Κι αν κάνεις χίλιες μετάνοιες, για να μπείς στον Παράδεισο, δεν έχει αξία. Να το κάνεις από αγάπη κι αν ο Θεός θέλει να σε βάλει στην κόλαση, ο,τι θέλει ας κάνει. Αυτό σημαίνει ανιδιοτέλεια. Δεν έχει αξία να κάνεις εκατό μετάνοιες και να μη νιώθεις τίποτα. Ας κάνεις είκοσι μόνο ή δεκαπέντε, αλλά να γίνονται με συναίσθηση και αγάπη στον Κύριο και με συμμόρφωση στις θείες εντολές Του. Έτσι σιγά σιγά φεύγουν τα πάθη, υποχωρούν οι αμαρτίες και απαλά απαλά, χωρίς να σφιγγόμαστε, μπαίνομε στη προσευχή.

Άμα είσαι άδειος, που σημαίνει, ότι δεν έχεις αγάπη, και μετάνοιες και προσευχή να κάνεις, τίποτα δεν κάνεις. Καί όταν για οποιονδήποτε λόγο έρχεσαι σε κατάνυξη, να μη χάνεις την ευκαιρία να λέεις την ευχή κι έτσι σιγά σιγά σού γίνεται βίωμα. Όταν προχωρήσεις, δεν είναι η σκέψη της ευχής, που ακούγεται στο νού, αλλά είναι κάτι άλλο. Είναι κάτι που το αισθάνεσαι μέσα σου, αλλά χωρίς εσύ να κάνεις προσπάθεια. Αυτό το «κάτι» είναι η θεία χάρις, που σού χαρίζει ο Χριστός».

Η ευχή όπως και κάθε πνευματική εργασία, επεσήμαινε, πρέπει να γίνεται απλά και απαλά, χωρίς σφίξιμο και άγχος. Επίσης πρέπει να λέγεται χωρίς κανένα άλλο λογισμό, χωρίς να σκεφτόμαστε τίποτα άλλο· και όχι συνέχεια αλλά όταν υπάρχει διάθεση και ατμόσφαιρα κατανύξεως. Είχε εργαστεί πάρα πολύ πάνω στην ευχή και μπορούσε να συμβουλεύει αποτελεσματικά και αυθεντικά εξ εμπειρίας: «Η νοερά προσευχή γίνεται μόνο από εκείνον που έχει αποσπάσει την χάρι του Θεού. Δεν πρέπει να γίνεται με τη σκέψη, «να τη μάθω, να την καταφέρω, να την φθάσω», γιατί μπορεί να οδηγηθούμε στον εγωισμό και στην υπερηφάνεια. Χρειάζεται πείρα, λαχτάρα, αλλά και σύνεση, προσοχή και φρόνηση, για να είναι η προσευχή καθαρή και θεάρεστη. Ένας λογισμός, «είμαι προχωρημένος», τα χαλάει όλα. Τι να υπερηφανευθούμε; Δεν έχομε τίποτα δικό μας. Αυτά τα θέματα είναι λεπτά.

Να προσεύχεσθε χωρίς να σχηματίζετε στο νού σας εικόνες. Να μη φαντάζεσθε τον Χριστό. Οι Πατέρες ετόνιζαν το ανεικόνιστον στην προσευχή. Με την εικόνα υπάρχει το ευόλισθον, διότι ενδέχεται στην εικόνα να παρεμβληθεί άλλη εικόνα. Ενδέχεται και ο πονηρός να κάνει παρεμβολές και να χάσομε την χάρι. Η ευχή να γίνεται μέσα μας με το νού και όχι με τα χείλη, για να μη δημιουργείται διάσπαση και ο νούς να πηγαίνει από δω και από κεί. Με έναν απαλό τρόπο εμείς να βάλομε στο νού μας τον Χριστό, λέγοντας απαλά απαλά: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με». Να μη σκέπτεσθε τίποτα, παρά μόνο τα λόγια «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με». Τίποτ’ άλλο.. Τίποτα.

Ήρεμα, με τα μάτια ανοικτά, για να μην κινδυνεύετε από φαντασίες και πλάνες, με προσοχή και αφοσίωση να στρέφεσθε στον Χριστό. Να λέτε την ευχή με τρόπο απαλό και όχι συνέχεια, αλλά όταν υπάρχει διάθεση και ατμόσφαιρα κατανύξεως, η οποία είναι δώρο της θείας χάριτος. Χωρίς την χάρι αυτόϋπνωτίζεσαι και μπορεί να πέσεις σε φώτα και πλάνη και παράκρουση. Να μη γίνεται η ευχή αγγαρία. Η πίεση μπορεί να φέρει μία αντίδραση μέσα μας, να κάνει κακό. Έχουν αρρωστήσει πολλοί με την ευχή, γιατί την έκαναν με πίεση».

Ιερομόναχος Σάββας Αγιορείτης