ΆΓΙΟΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΠΕΝΤΑΠΟΛΕΩΣ - Περί του συνδέσμου της πίστης και της γνώσης και περί του ότι η πίστη προηγείται της γνώσης

Για τον σύνδεσμο πίστης και γνώσης, να τι λέει ο ιερός Κλήμης ο Αλεξανδρεύς: "Ούτε η γνώση χωρίς την πίστη, ούτε η πίστη δίχως τη γνώση" · και αμέσως: "Πίστη είναι η σύντομη γνώση των αναγκαίων. Γνώση είναι η ισχυρή και βέβαιη απόδειξη αυτών που παραλήφθηκαν από τη διδασκαλία του Κυρίου μέσω της πίστης. Η γνώση αυτή στηρίζεται από την πίστη, έτσι ώστε να μην κλονίζεται, και από την επιστήμη, έτσι ώστε να γίνεται καταληπτή". Ο δε θείος Χρυσόστομος λέει: "Μέσω της πίστης έρχεται η γνώση. Χωρίς την πίστη δεν υπάρχει γνώση του Υιού".

Ο Θεοδώρητος υπογραμμίζει: "Η γνώση, όταν προέρχεται από την πίστη, συγκροτεί την επιστήμη της αλήθειας". Και συνεχίζει: "Η πίστη χρειάζεται τη γνώση, όπως ακριβώς και η γνώση χρειάζεται την πίστη. Διότι δεν μπορεί να σταθεί η γνώση χωρίς την πίστη και το αντίστροφο.

Η πίστη βέβαια προηγείται της γνώσης και η γνώση ακολουθεί την πίστη. Από αυτή προέρχεται η ορμή, την οποία ακολουθεί η πράξη. Είναι ανάγκη να πιστέψεις πρώτα και κατόπιν να μάθεις. Καθώς κατακτάς τη γνώση, καταλαμβάνεσαι από ορμή. Ορμώμενος δε, προχωράς στην πράξη". Και ο Κλήμης: "Μετά την πίστη η γνώση και όχι η γνώση πριν την πίστη".

Και εκ νέου ο Θεοφύλακτος: "Πρώτα η πίστη και έπειτα από αυτή η επίγνωση". Η γνώση προηγείται της πίστης μόνον όσον αφορά στο κήρυγμα του θείου λόγου. Δηλαδή πρέπει να προηγηθεί το κήρυγμα, να ακούσει κανείς τις αλήθειες του του θείου λόγου, να καταλάβει με τη χάρη του Θεού τη φωνή που τον καλεί και να πιστέψει. Διότι η πίστη προέρχεται από την ακοή, η δε ακοή πληροφορείται από τον λόγο του Θεού. Γι' αυτό και ο Μακάριος ο Ερημίτης έλεγε: "Αυτός που δεν γνωρίζει την αλήθεια, δεν μπορεί να πιστέψει αληθινά· γιατί η γνώση, από τη φύση της, προηγείται της πίστης. Αλλά αυτή η γνώση είναι πολύ διαφορετική από τη γνώση που ακολουθεί την πίστη. Αυτή προηγείται κατά φυσική ανάγκη· εκείνη ακολουθεί σαν ενέργεια θείας αποκάλυψης. Από την πρώτη, γνωρίζουμε αυτή την ίδια την αλήθεια, δηλαδή τον Θεό". Αλλά για τη γνώση που με φυσικό τρόπο προηγείται της πίστης, και άλλος Πατέρας λέει τα εξής λόγια που αναφέρονται στην πίστη του Αβραάμ: "Της μεν πίστης του προηγήθηκε η γνώση· τη δέ γνώση ακολούθησε η πίστη".

Ο Μέγας Βασίλειος λέει για την πληροφορία των θείων λόγων που έχει την αιτία της στην πίστη: "Η πίστη προπορεύεται της περί Θεού ομιλίας· η πίστη και όχι η λογική απόδειξη. Η πίστη που υπερβαίνει τις λογικές μεθόδους και έλκει προς συγκατάθεση την ψυχή". Και ο Κλήμης συμπληρώνει: "Η πειθώ προέρχεται από τη βεβαίωση που μας παρέχει η πίστη". Ο Μέγας Βασίλειος παρακινεί λέγοντας: "Δεν πρέπει να κάνετε επιλογή των λόγων του Κυρίου και να είστε διστακτικοί απέναντί τους, αλλά να είστε πληροφορημένοι από την πίστη, ότι κάθε λόγος του Θεού είναι αληθινός και πραγματοποιήσιμος, ακόμα και όταν αντιμάχεται τη φύση".

Για τη διδακτική δύναμη της πίστης ο Θείος Χρυσόστομος λέει: "Η πίστη είναι δάσκαλος σε όλα. Χωρίς αυτή δεν θα μπορούσαμε να πούμε το παραμικρό". Ο δέ Θεοδώρητος επισημαίνει: "Έχουμε ανάγκη νοερών οφθαλμών για να κατανοήσουμε τα νοητά. Και όπως ακριβώς χρειαζόμαστε τους οφθαλμούς για να δούμε τα ορατά, έτσι ακριβώς χρειαζόμαστε την πίστη για να αντιληφθούμε τα θεία. Όπως χρειάζεται ο οφθαλμός για το σώμα, έτσι και η πίστη για τη διάνοια. Μάλλον δέ, όπως ο οφθαλμός χρειάζεται το φώς για να φωτιστούν τα ορατά, έτσι ακριβώς και ο νούς έχει ανάγκη την πίστη για να τον φωτίσει και να του δείξει τα θεία, καθώς και τη δόξα που τα περιβάλλει".

Ο Θεοφύλακτος λέει σχετικά με την πίστη: "Αρχή και θεμέλιο υπάρχει η πίστη· και χωρίς αυτή, τίποτα δεν μπορεί να στερεωθεί, όπως ακριβώς δεν μπορεί κανείς να μάθει γράμματα δίχως τα σύμβολα των γραμμάτων".

Ο Χρυσόστομος διδάσκει για τις απαιτήσεις της πίστης τα ακόλουθα: "Η πίστη έχει ανάγκη από υπακοή και όχι από πολυπραγμοσύνη. Όταν ο Θεός διστάζει, πρέπει να πείθεσθε και όχι να ερευνάτε από περιέργεια".