Η Ακολουθία του Μυστηρίου του Γάμου: Προσέγγιση και προεκτάσεις
Η Εκκλησία ανεκήρυξε τον γάμο Μυστήριο, «ανδρός και γυναικός συνάφεια και συγκλήρωσις πάσης ζωής, θείου τε και ανθρωπίνου δικαίου κοινωνία». Δεν είναι απλώς μία Ακολουθία της Εκκλησίας, αλλά ένα Μυστήριο της Εκκλησίας. Όπως στον παράδεισο, έτσι και στο ιερό Μυστήριο, ο Θεός γίνεται και πάλι νυμφαγωγός και τελετάρχης, «κατεβάζει από τον ουρανό τη θεία Του χάρη και συγκολά τις καρδιές, ευλογεί την ένωση των σωμάτων και των ψυχών, περιθριγκώνει το ζευγάρι με τη δική Του δύναμη και απαντοχή για να μπορεί ο καθένας αλλά και μαζί να αντέξουν και να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες της συζυγίας και αργότερα της ανατροφής των παιδιών». Η Εκκλησία εξαγιάζει την ήδη υπάρχουσα αγάπη –τον έρωτα- των ερχομένων εις γάμου κοινωνία σε μιά καινούρια εν Χριστώ σχέση. Στο Μυστήριο αυτό δεν έχουμε απλώς μεταβολή της ποιότητος ζωής των πρώην αγάμων, αλλά συντελείται και μιά ουσιαστικώτερη μεταβολή των δύο «εις σάρκα μίαν». Για να γίνει ο καθένας εκ των δύο ολόκληλος, ενιαίος, σώος. «Διά τούτο γάμος οικονομείται, ώστε το λείπον ετέρω παρ’ ετέρω πληρούσθαι και τον ενδεή γενέσθαι αύτως αυτάρκη», υπογραμμίζει ο ιερός Χρυσόστομος. Ο άνδρας και η γυναίκα δεν είναι δύο άνθρωποι, αλλά ένας άνθρωπος. «Ου γαρ εστιν εις ουδέπω, αλλ ήμισυ του ενός. Γυνή γαρ και ανήρ ουκ εισίν άνθρωποι δύο, αλλ’ άνθρωπος είς». Τα δύο φύλα, τα δύο όντα, είναι ισότιμα και αμοιβαίως ελλειμματικά. Το καθένα δεν είναι αύταρκες από μόνο του, αλλά συνιστά το «ήμισυ» του άλλου, όπως για πρώτη φορά εξηγεί ο ιερός Χρυσόστομος. Έτσι, στο γάμο δεν ενώνονται απλώς δύο ίσα όντα, αλλά δύο όντα στο καθένα των οποίων λείπει κάτι σημαντικό και διαφορετικό. Το ένα συμπληρώνει το άλλο, το ένα προσφέρει ό,τι χρειάζεται το άλλο (καθηγητής Στυλ. Παπαδόπουλος).
«Το Μυστήριον τούτο μέγα εστί», αναφωνεί ο απόστολος Παύλος, καθώς βλέπει τον γάμο ως εκτύπωση και αντίγραφο της μυστικής και απόλυτης ενότητας του Χριστού με την Εκκλησία, εκφράζοντας έτσι όλη τη χριστιανική θεώρηση του γάμου. Από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια «μετά γνώμης του επισκόπου την ένωσιν –οι χριστιανοί- ποιούμενοι, ίνα η κατά Θεόν και μη κατ’ επιθυμίαν. Πάντα εις τιμήν Θεού γινέσθω», αναφέρει ο Ιγνάτιος Αντιοχείας στην επιστολή του προς Πολύκαρπον. Από τα χρόνια του Ιουστινιανού υπάρχει και η διάθεση της πολιτείας να περιβληθεί ο χριστιανικός γάμος μανδύα πολιιτικής εγκυρότητος, ώσπου ο Λέων ο Σοφός διά της 89ης Νεαράς του έτους 893 ανεκήρυξε την ευλογία του γάμου ως το ουσιωδέστερο στοιχείο της πολιτικής νομιμοποιήσεως του γάμου, ο δε Αλέξιος ο Κομνηνός –το 1084- ανεγνώρισε ως νόμιμη και έγκυρη μόνο τη μνηστεία που είχε λάβει την ευλογία της Εκκλησίας. Πέρα από τα παραπάνω, γεγονός είναι ότι ο πυρήνας της ιερολογίας του γάμου υπήρχε πάντοτε, ο γάμος ως μυστηριακή πράξη έχει αποστολική προέλευση, όπως μάλιστα μας βεβαιώνουν αρχαίοι εκκλησιαστικοί συγγραφείς, π.χ. ο Ιγνάτιος Αντιοχείας, ο Τερτυλλιανός, απολογητής του 2ου μ.Χ. αι., ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, ο Ωριγένης, ο συγγραφέας της Πρός Διόγνητον επιστολης και άλλοι.
«Το Μυστήριον τούτο μέγα εστί», αναφωνεί ο απόστολος Παύλος, καθώς βλέπει τον γάμο ως εκτύπωση και αντίγραφο της μυστικής και απόλυτης ενότητας του Χριστού με την Εκκλησία, εκφράζοντας έτσι όλη τη χριστιανική θεώρηση του γάμου. Από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια «μετά γνώμης του επισκόπου την ένωσιν –οι χριστιανοί- ποιούμενοι, ίνα η κατά Θεόν και μη κατ’ επιθυμίαν. Πάντα εις τιμήν Θεού γινέσθω», αναφέρει ο Ιγνάτιος Αντιοχείας στην επιστολή του προς Πολύκαρπον. Από τα χρόνια του Ιουστινιανού υπάρχει και η διάθεση της πολιτείας να περιβληθεί ο χριστιανικός γάμος μανδύα πολιιτικής εγκυρότητος, ώσπου ο Λέων ο Σοφός διά της 89ης Νεαράς του έτους 893 ανεκήρυξε την ευλογία του γάμου ως το ουσιωδέστερο στοιχείο της πολιτικής νομιμοποιήσεως του γάμου, ο δε Αλέξιος ο Κομνηνός –το 1084- ανεγνώρισε ως νόμιμη και έγκυρη μόνο τη μνηστεία που είχε λάβει την ευλογία της Εκκλησίας. Πέρα από τα παραπάνω, γεγονός είναι ότι ο πυρήνας της ιερολογίας του γάμου υπήρχε πάντοτε, ο γάμος ως μυστηριακή πράξη έχει αποστολική προέλευση, όπως μάλιστα μας βεβαιώνουν αρχαίοι εκκλησιαστικοί συγγραφείς, π.χ. ο Ιγνάτιος Αντιοχείας, ο Τερτυλλιανός, απολογητής του 2ου μ.Χ. αι., ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, ο Ωριγένης, ο συγγραφέας της Πρός Διόγνητον επιστολης και άλλοι.
Ας δούμε ορισμένα στοιχεία του ιερού Μυστηρίου, στοιχεία που είναι γεμάτα πνευματικούς συμβολισμούς. (Επισημαίνω την ανάγκη να μιλήσουμε στά παιδιά με τέτοια γλώσσα για τους μεγάλους θησαυρούς της πίστεώς μας και όχι καθηκοντολογικά ή ηθικολογικά. Νομίζω πως η προσέγγιση και η κατά το δυνατόν απλούστερη ερμηνεία των στοιχείων του ιερού μυστηρίου του γάμου έχει να προσφέρει στα παιδιά και τους νέους ασύγκριτα περισσότερα και ωφελιμότερα στοιχεία, από ένα μάθημα π.χ. γύρω από τις προγαμιαίες σχέσεις, με τις ατέρμονες συζητήσεις, τη δυτικότροπη επιχειρηματολογία, την αοριστολογία και την ηθικολογία των προσκόπων. Αν υπάρχει κάτι πού οφείλουμε να επανεύρουμε ως εκκλησιαστική κοινότητα είναι ο ορισμός του «ιερού» στη ζωή μας, συνειδητοποιώντας ότι η Εκκλησία δεν απαγορεύει αλλά επισημαίνει, κυρίως δείχνει τον δρόμο προς την εν Χριστώ τελείωση, πως η Εκκλησία προτείνει τα Μυστήριά της ως τρόπους μετάδοσης των ευλογιών στη ζωή μας. Ό,τι λέει η Εκκλησία το λέει από αγάπη, δεν μπορεί καμμιά άλλη προϋπόθεση να βρίσκεται πίσω από τη διδασκαλία της Εκκλησίας, που θέλει όχι τον καταναγκασμό ούτε τον μαρασμό του ανθρώπου, αλλά την αγιότητά του. Το ίδιο ισχύει -η ανάγκη για προσέγγιση και ερμηνεία του ιερού μυστηρίου δηλ.- για τον επανευαγγελισμό των νέων ανθρώπων που προσέρχονται στο ιερό Μυστήριο χωρίς να γνωρίζουν σχεδόν τίποτε γύρω από αυτό ή ακόμα χειρότερα έχοντας στο μυαλό τους εντελώς λανθασμένες ιδέες για το μυστήριο αυτό της Εκκλησίας μας.) Όπως του Μυστηρίου του Βαπτίσματος προηγείται η τελετή της κατηχήσεως, έτσι και του ιερού Μυστηρίου του γάμου προηγείται η Ακολουθία των μνήστρων, του αρραβώνος.
Ποιά η ιστορία του δακτυλιδίου;
Πρώτ’ απ’ όλα το δακτυλίδιο είναι σημείο υιοθεσίας και εξουσίας (στην παραβολή του ασώτου ο πατέρας δίδει, μεταξύ των άλλων, και δακτυλίδιο στον νεώτερο υιό που επέστρεψε, αναγνωρίζοντάς τον και πάλι ως υιό και κληρονόμο του). Και οι δύο -άνδρας και γυναίκα- από εκείνη τη στιγμή έχουν εξουσία τιμής και διακονίας. Επίσης το δακτυλίδι χρησίμευε αντί σφραγίδος. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς μας πληροφορεί ότι στις ημέρες του ο άνδρας έδινε το δακτυλίδι στη γυναίκα σημαίνοντας ότι τη θεωρεί πλέον κι εκείνη άξια μαζί του να έχει την επιμέλεια του σπιτιού. Αργότερα δόθηκε και μία ακόμη συμβολικώτερη έννοια, δηλ. ότι με την περίθεση των δακτυλιδίων καθένας από τους δύο δεν εξουσιάζει πλέον τον εαυτό του αλλά τον άλλον. Τα δακτυλίδια σημαίνουν βεβαίως και τον κοινό δεσμό, την ενότητα, τη δέσμευση, τη συζυγία. Όπως σημειώνει ο Μέγας Βασίλειος, ο γάμος είναι «ο διά της ευλογίας ζυγός», και ο κοινός αυτός ζυγός φανερώνεται και διά των δακτυλιδίων. Η εναλλαγή των δακτυλιδίων τρείς φορές από τον παράνυμφο σηματοδοτεί -με πνευματικό νόημα- την αμοιβαία προσεφαρμογή και την αναπλήρωση των ελλείψεων του ενός από τις ικανότητες του άλλου, την αναπλήρωση των ελλείψεων και των δύο από την αγάπη και των δύο. Τέλος, σύμφωνα με μία ερμηνεία του Ισιδώρου Σεβίλλης, το δακτυλίδιο τοποθετείται στον τέταρτο δάκτυλο του χεριού, διότι από εκεί ξεκινά μία φλέβα η οποία καταλήγει στην καρδιά, την έδρα της αγάπης.
Ευχές του Μυστηρίου:
Η Εκκλησία έβαλε όλη τη διδασκαλία της στις ευχές του Μυστηρίου του γάμου. Εκεί φαίνεται ότι οι σύζυγοι πρέπει να διάγουν εν σωφροσύνη και αγάπη και να πορεύονται κατά τις εντολές του Θεού. Άλλωστε ο απώτερος σκοπός και εδώ είναι η σωτηρία. Ο γάμος εντάσσεται στο πλαίσιο της σωτηριολογικής στοχοθεσίας του πιστού. Ο γάμος δεν είναι ο σκοπός του ανθρώπου. Η σωτηρία είναι ο σκοπός του ανθρώπου. Ο γάμος είναι ο τρόπος, ο δρόμος που οδηγεί στη σωτηρία, έτσι τον βλέπει και η παράδοση των Πατέρων μας ως «οδόν σωτηρίας και τρόπον θεώσεως». Η μνημόνευση ανδρών και γυναικών της Παλαιάς Διαθήκης, που αξιώθηκαν θείες οπτασίες και η ευχή να διαφυλάξουν οι νεόνυμφοι τις εντολές του Θεού, δείχνουν την ασκητική και σωτηριώδη σημασία του κατά Χριστόν γάμου. Όπως σημειώνει ο π. Γεώργιος, ηγούμενος της Ι. Μονής Οσίου Γρηγορίου του Αγίου Όρους, οι ευλογίες προς τους νεόνυμφους και οι προσευχές της Εκκλησίας μας –τόσο στά «Ειρηνικά όσο και στις Ευχές»- θυμίζουν πως όταν ο γάμος γίνει Μυστήριο τότε μεταθέτει τους συζύγους και το φυσικό τους γάμο από τον παλαιό, αλύτρωτο και χωρίς Θεό κόσμο του εγωισμού, της φθοράς και του θανάτου, στον καινό, θεανθρώπινο κόσμο της Βασιλείας του Θεού, της αγάπης της Εκκλησίας. Κάθε Μυστήριο άλλωστε είναι μιά μετάβαση και μιά μεταμόρφωση του παλαιού κόσμου και της παλαιάς ζωής σε καινό κόσμο και καινή εν Χριστώ ζωή, που προσφέρεται ως δώρο του Αγίου Πνεύματος. Μέ το Μυστήριο του γάμου δεν ενώνονται μόνο ο γαμπρός και η νύφη, αλλά ενώνεται μαζί τους και ο Χριστός ή μάλλον αμφότεροι ενώνονται εν Χριστώ, ο Οποίος καθιστά έτσι την ένωσή τους αγία, τέλεια, υγειή, θεανθρώπινη. Ό,τι ενώνει τους συζύγους δεν είναι μόνο η φυσική έλξη των δύο φύλων, η κοινωνική σκοπιμότητα κ.τ.λ., αλλά πρώτιστα όλων ο Χριστός.
Επιτρέψτε μου να τονίσω ακόμη ότι στο Μυστήριο προσευχόμαστε τόσο για τη συζυγία όσο και για τη μελλοντική γονεϊκότητα των δύο, υπογραμμίζοντας έτσι τον διπλό σκοπό του γάμου, δηλ. την ολοκλήρωσή των στο γάμο και το ότι θα αξιωθούν να γίνουν συνδημιουργοί Θεού («Υπέρ του παρασχεθήναι αυτοίς σωφροσύνην, και καρπόν κοιλίας προς το συμφέρον...» καί «Υπέρ του δωρηθήναι αυτοίς ευτεκνίας απόλαυσιν, και ακατάγνωστον διαγωγήν...»).
Ένωση των χεριών: ο Ιερεύς παρακαλεί τον Θεό να αρμόσει το ζευγάρι -ας θυμηθούμε εδώ τι είναι το αρμολόγημα στην οικοδομική τέχνη- και συνάπτει, ενώνει τα δεξιά χέρια των. Με το τρόπο αυτό επισήμως ο Ιερεύς παραδίδει τον ένα στον άλλο -όπως ο Θεός παρέδωσε στον Αδάμ την Εύα- και ταυτόχρονα δηλώνεται η αδιάσπαστη και διηνεκής ενότητα των νυμφευομένων. Οι νεόνυμφοι είναι παραδομένοι ο ένας στον άλλον και δεμένοι ο ένας με τον άλλο! Ο άγιος Γρηγόριος ο θεολόγος γράφοντας επιστολή με την ευκαιρία των γάμων της Ολυμπιάδος, αναφέρει πως εκείνη τη στιγμή ο Ιερεύς ενώνει τα χέρια των δύο και οι δύο ενώνουν τα χέρια τους με το χέρι του Θεού.
Μετά τη στέψη ακολουθούν τα αγιογραφικά αναγνώσματα. Το αποστολικό, από το 5ο κεφάλαιο της πρός Εφεσίους επιστολης του αποστόλου Παύλου, στο οποίο πνευματοκινήτως διαγράφονται οι σχέσεις του άνδρα και της γυναίκας στο γάμο, ως εκτύπωση -όπως προείπαμε- και αντίγραφο της μυστικής και απόλυτης ενότητας του Χριστού με την Εκκλησία, και το ευαγγελικό ανάγνωσμα, από το κατά Ιωάννην ευαγγέλιο, όπου απαγγέλλεται το θαύμα στην Κανά, ο Χριστός, η Παναγία μητέρα Του και ορισμένοι από τους μαθητές Του παρακάθονται και συμμετέχουν στη χαρά του γάμου, και εκεί μάλιστα ο Κύριος επιτελεί το πρώτο θαύμα Του (ένα από τα λιγοστά θαύματα που αναφέρει ο Ιωάννης στο ευαγγέλιό του). Στο ε΄ κεφάλαιο της επιστολής του προς Εφεσίους ο απόστολος Παύλος προτρέπει γενικότερα τους χριστιανούς σε πνευματική ζωή, «Γίνεσθε ούν μιμηταί του Θεού, ως τέκνα αγαπητά», έτσι αρχίζει το ε΄ κεφάλαιο, ενώ από τον στίχο 22 αναφέρεται συγκεκριμένα στη συζυγική ζωή, εξυψώνει το πρόσωπο της γυναίκας παρομοιάζοντάς την με την Εκκλησία, αποκαθηλώνει τον άνδρα από το βάθρο του δυνάστη μέσα στην οικογένεια θυμίζοντάς του πως ο Χριστός «εαυτόν παρέδωκεν υπέρ» της Εκκλησίας και πως με αυτόν τον τρόπο οι άνδρες οφείλουν να αγαπούν τις γυναίκες τους «καθώς και ο Χριστός ηγάπησε την Εκκλησίαν».
Μιά σκέψη αναφορικά με το ευαγγελικό ανάγνωσμα: Επιτρέψτε μου να σημειώσω, ότι στην επί του όρους ομιλία, όπως π.χ. διασώζεται στο κατά Ματθαίον ευαγγέλιο, ο Χριστός αναφέρεται στο χριστιανικό γάμο, στα πλαίσια της συμπλήρωσης και τελειοποίησης του μωσαϊκού νόμου ή σε συζήτηση του με φαρισαίους (Ματθαίος, Μάρκος) αναφέρεται στο αδιάλυτο του γάμου. Κι όμως, η Εκκλησία μας καθόρισε στο Μυστήριο του γάμου –στο ευαγγελικό ανάγνωσμα- να μην αναφέρεται η διδασκαλία του Χριστού για τον γάμο, αλλά η συμμετοχή του Χριστού σε έναν γάμο. Το ευαγγελικό ανάγνωσμα αναφέρεται ακόμη στην υπακοή που η Θεοτόκος υπέδειξε προς τους υπηρέτες του γάμου («ο,τι αν λέγη υμίν ποιήσατε...»), υπενθυμίζοντάς μας τη μεγίστη αξία της υπακοής στην κοινή ζωή –συνεπώς και στη συζυγική. Ακόμη, και ο Χριστός εν τέλει πραγματοποιεί αυτό που Τον παρεκάλεσε η Μητέρα Του και θαυματουργεί. Ο Χριστός υπακούει στη Μητέρα Του και ακούει κάθε μητέρα, που με θέρμη προσεύχεται σ΄ Εκείνον.
Κοινό ποτήριο: υποτυπώνει την κοινότητα του βίου των νυμφευομένων, που μαζί χρωστούν να αδειάσουν, να πιουν μέχρι τρυγός, μέχρι τελευταίας πνοής δηλ., όλα τα ευχάριστα και τα δυσάρεστα, όλα τα ευφρόσυνα και τα ανιαρά. Το ημίγλυκο κόκκινο κρασί, που προτιμάται να πίνουν οι δύο, υποδηλώνει ξεκάθαρα ότι όλα ανήκουν και στους δύο, όλες οι στιγμές, η γλυκόπικρη καθημερινότητα της ζωής. Η σημασία του κοινού ποτηρίου δεν είναι μόνο συμβολική, είναι και λειτουργική. Θυμίζει ότι εκείνη τη στιγμή οι νεόνυμφοι κοινωνούσαν των αχράντων Μυστηρίων, όταν –στην πρώτη Εκκλησία- το Μυστήριο του γάμου τελείτο κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας ή έστω αμέσως μετά τη Θεία Λειτουργία. Είναι χαρακτηριστική η απαγγελία –λίγο πριν- της Κυριακής προσευχής, όπως και στη Θ. Λειτουργία, «προσευχή προευτρεπίζουσα προς την αγία Κοινωνία». Μάλιστα, όπως σημειώνει ο Συμεών Θεσσαλονίκης, κοινωνούσαν των αχράντων Μυστηρίων μόνον όσοι τελούσαν πρώτο γάμο. Οι δίγαμοι έπιναν το κοινό ποτήριο, ως μία παρηγοριά διά τη μη μετάδοση της θείας Κοινωνίας. Άλλο χαρακτηριστικό δείγμα που φανερώνει πως παλαιότερα ο γάμος ήταν απολύτως συνδεδεμένος με τη Θεία Ευχαριστία, είναι ότι αρχίζει με το «Ευλογημένη η βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος...» όπως αρχίζει και η Θ. Λειτουργία. Έτσι αρχίζει και το Μυστήριο του Βαπτίσματος, που επίσης ήταν συνδεδεμένο με τη Θεία Ευχαριστία. Όπως σημειώνει ο Μητροπ. Περγάμου κ. Ιωάννης «οι νεόνυμφοι, καίτοι έχουν την ευλογία να δημιουργήσουν ιδίαν οικογένεια, εν τούτοις το έσχατο και ουσιαστικό πλέγμα σχέσεων, που συνιστά την υπόστασί τους, δεν είναι η οικογένεια αλλά η Εκκλησία, όπως εκφράζεται στην ευχαριστιακή σύναξη».
Πρώτ’ απ’ όλα να έχουν στην κοινή ζωή τους παρόμοια χαρά και πληρότητα μέ αυτήν του προφήτη, που αξιώθηκε να δεί από τον ουρανό την πραγμάτωση της προφητείας του. Ακόμη, να έχουν την ενδόμυχη προσμονή να χαρούν κι αυτοί τη χαρά της τεκνογονίας -ίσως το σπουδαιότερο μήνυμα του τροπαρίου πρός τούς νεονύμφους. Και τρίτον, η Εκκλησία θυμίζει στους νεονύμφους πως η Παρθένος Μαρία αποτελεί διαρκές και ανεπανάληπτο υπόδειγμα προς μίμηση, υπογραμμός και οδοδείκτης για την πορεία των νεονύμφων. Αν γνήσια είναι η προσπάθειά τους προς την κατεύθυνση αυτή, πρός το δρόμο που μας υπέδειξε εκείνη, τότε πλούσια θα είναι η αμοιβή και η ανταπόδοση του Θεού, τότε ευλογημένη θα είναι η συμβίωσή τους και ολοκληρωμένη η οικογενειακή τους χαρά και ευτυχία. Μέ το «χορό του Ησαΐα» διαλαλείται ακόμη, κατά τον παραστατικότερο τρόπο, ο σκοπός του γάμου, ο οποίος τελικά αποβλέπει στην ολοκλήρωση των συζύγων και στη δημιουργία οικογένειας, στη γέννηση δηλαδή και στη μόρφωση νέων μελών της Εκκλησίας του Χριστού, εξασφαλίζεται έτσι, με την ενεργό συμμετοχή του ανδρογύνου, η συνέχεια στο απολυτρωτικό έργο του Εμμανουήλ. Τέλος, με τη μνεία του ονόματος της Παρθένου τονίζεται πως και σ' αυτόν ακόμη το γάμο υπάρχει παρθενία και εγκράτεια, υπό ευρύτερη βέβαια έννοια και υπό το πνεύμα της χριστιανικής διδασκαλίας εννοούμενη, η οποία διδασκαλία δεν πάει κόντρα προς τη φύση και δεν απαγορεύει τις χαρές του εγγάμου βίου, αλλά δεν παραβλέπει και την άσκηση –την αναγκαιότητα της άσκησης- στη ζωή τόσο των μοναχών όσο και των εγγάμων.
Όμως, το «Ἠσαΐα χόρευε...» ακολουθεί ο ύμνος «Άγιοι Μάρτυρες οι καλώς αθλήσαντες και στεφανωθέντες...». Εκεί η Εκκλησία μας θέλει να τονίσει τον σταυρικό, θυσιαστικό –κάποτε κάποτε και μαρτυρικό- χαρακτήρα του γάμου. Είναι είδος μαρτυρίου ο γάμος. Θέλει να θυμίσει η Εκκλησία πως η οικογένεια, η κατ’ οίκον Εκκλησία, είναι η από προαίρεση όδευση στο δρόμο του σταυρού, που απαιτεί αυτοπαραίτηση από το προσωπικό θέλημα για χάρη του άλλου και των παιδιών, απαιτεί ταπείνωση και καθημερινή μετάνοια, πόνο, θλίψη, χαρμολύπη, χωρίς εξαναγκασμό, οδεύοντας και βιώνοντας την αγάπη και την εν Χριστώ ελευθερία. Οι σύζυγοι οφείλουν συνεχώς να ξεπερνούν τον παλαιό άνθρωπο που κρύβουν μέσα τους, να σταυρώνουν τον εγωισμό και τα πάθη τους και να αποκτούν σε βάθος την αγία αρετή της ταπεινοφροσύνης. Από την άποψη αυτή ο Γάμος είναι μιά συμμετοχή στον θάνατο και την Ανάσταση του Χριστού. Κανείς δεν μπορεί να ζήσει την καινή αναστημένη ζωή του Χριστού, εάν δεν σταυρωθεί πρώτα μαζί Του και δεν θάψει τον παλαιό άνθρωπο.
Ο ύμνος «Ἅγιοι Μάρτυρες...» έρχεται λίγο πρίν το τέλος της ιεράς Ακολουθίας για να μας θυμίσει και πάλι τον λόγο του Μεγάλου Βασιλείου πως ο γάμος είναι «ο διά της ευλογίας ζυγός». Η λιτανεία την ώρα αυτή –προηγείται ο Ιερεύς κρατώντας το ιερό Ευαγγέλιο- μάς υπενθυμίζει ότι ο Γάμος είναι μιά συνεχής πορεία των συζύγων προς την Βασιλεία του Θεού, σε συνεχή αγώνα για την κατάκτηση της αγιότητας. Η πορεία αυτή των συζύγων θα γίνει προηγουμένου του Χριστού και του Ευαγγελίου μέσω της μαρτυρικής οδού του καθημερινού αγώνα των συζύγων να απαρνούνται τον κακό εαυτό τους και να πραγματώνουν το θέλημα του Θεού, προσφερόμενοι στον σύντροφο της ζωής τους.
Η λιτανεία αυτή, της χαράς και της υπενθύμησης του σταυρικού χαρακτήρα του γάμου, καταλήγει στα σκαλοπάτια της Ωραίας Πύλης, λίγο πριν από την αγία Τράπεζα. Εκεί θα γίνει η Απόλυση, το «Δι’ ευχών...». Η στιγμή είναι συγκινητική, συμβολική, πνευματική. Όλα στο γάμο πρέπει να καταλήγουν εκεί, στο ιερό Θυσιαστήριο. Οι νεόνυμφοι αναγνωρίζουν ότι η Ακολουθία ολοκληρώνεται, αλλά η πορεία αρχίζει, ως σύζυγοι τώρα και ως γονείς αργότερα καλούνται να βάλουν σε κεντρική θέση της οικογενειακής εστίας την ευχαριστιακή κοινωνία, και πολύ περισσότερο να συνεχίζουν τη Λειτουργία και μετά τη Λειτουργία, για να είναι το σπίτι τους μιά μικρή Εκκλησία, ένα μικρό Βασίλειο του Τριαδικού Θεού. Η ζωντανή παρουσία του Χριστού στη ζωή της οικογένειας, παρουσία όχι εικονική ούτε συναισθηματική, αλλά υπαρξιακή, θα εγγυάται πάντα την ενότητα, την ειρήνη, την προσωπική και συλλογική μεταμόρφωση από το καλό στο καλύτερο, «εκ πίστεως εις πίστιν», από τη γη στον ουρανό, από την παλαιότητα στην ανάσταση, από την καθημερινότητα στην αιωνιότητα.
Του Αρχιμανδρ. π. Συμεών Βενετσιάνου
Η Ακολουθία του Μυστηρίου του Γάμου
Ανάλυση και προεκτάσεις στην κατήχηση των νέων
Εισήγηση σε Σεμινάριο Κατηχητών της Ι. Αρχιεπισκοπής Αθηνών
