Το πρωί, αγαπητοί μου, μας αξίωσε ο Κύριος να εορτάσουμε τη μεγάλη εορτή των Βαΐων, κι απόψε αρχίζει η αγία και Μεγάλη Εβδομάδα. Η ανθρώπινη καρδιά συγκινείται.
Στον όρθρο της Μεγάλης Δευτέρας, η Εκκλησία μας υπενθυμίζει την ξηρανθείσα συκιά που αναφέρει το ευαγγέλιο (βλ. Ματθ. 21,18-22). Ο Χριστός σαν σήμερα έμεινε όλη την ημέρα στα Ιεροσόλυμα. Μόλις όμως βράδιασε έφυγε. Υπήρχε κίνδυνος. Στην πόλι υπήρχαν κακοποιοί με ψυχή μοχθηρή. Γι᾿ αυτό προτιμά την έρημο. Καλύτερα με τα άγρια ζώα παρά με ανθρώπους κακούς. Ο Χριστός με τους μαθητάς βγήκε στην ύπαιθρο. Εκεί διανυκτέρευσε και προσευχόταν. Όταν ξημέρωσε πήρε πάλι το δρόμο προς τα Ιεροσόλυμα. Αν και γνώριζε ότι εκεί θα υποστή πάθη και θα σταυρωθή, ήταν αποφασισμένος να θυσιασθή και να χύση το αίμα του «υπέρ της του κόσμου ζωής και σωτηρίας» (θ. Λειτ. Μ. Βασ., καθαγ.). Καθώς επέστρεφε στην πόλι, στο δρόμο «επείνασε» (Ματθ. 21,18). Μη μας φαίνεται παράξενο αυτό. Ήταν τέλειος Θεός, αλλ᾽ ήταν και τέλειος άνθρωπος. Έτσι και πεινούσε, και διψούσε, και κουραζόταν και είχε ανάγκη ύπνου, όπως εμείς. Αυτά λέγονται αδιάβλητα πάθη.
Αυτός λοιπόν που τρέφει όλο τον κόσμο τώρα πεινάει. Κ᾽ εκεί που βαδίζει βλέπει μια συκιά. Πλησιάζει, απλώνει τα άχραντα χέρια του και ψάχνει στα φυλλώματα να βρη σύκο. Μα δε βρήκε. Καί τότε από τα χείλη του βγήκε μια κατάρα. Είπε στο δέντρο· «Μηκέτι εκ σού καρπός γένηται εις τον αιώνα»· να μη γίνη καρπός από σένα ποτέ πλέον. Καί «εξηράνθη παραχρήμα η συκή», αμέσως η συκιά ξεράθηκε (Ματθ. 21,19-20)· τα φύλλα κιτρίνισαν, ο χυμός στέγνωσε, κλαδιά και κορμός ήταν πλέον μόνο για τη φωτιά. Θα ρωτήση κανείς· Γιατί ο Χριστός να κάνη κακό στο δένδρο; έφταιγε αυτό;… Απαντούμε.
Ο Χριστός σε όλη την επίγεια ζωή του δεν έκανε κακό. Κάποτε οι συγχωριανοί του άρπαξαν λιθάρια να τον λιθοβολήσουν, άλλοτε οι Γαδαρηνοί τον έδιωξαν, άλλοι τον συκοφαντούσαν· κανένα δεν τιμώρησε, αν και μπορούσε. Καί πάνω στο σταυρό ακόμη προσευχήθηκε υπέρ των σταυρωτών του. Αλλ᾽ ενώ δεν τιμώρησε άνθρωπο, έδωσε όμως δύο δείγματα της τιμωρητικής του δικαιοσύνης – γιατί ο Χριστός δεν είνε μόνο αγάπη, είνε και δικαιοσύνη «και δικαιοσύνας ηγάπησεν» (Ψαλμ. 10,7· 44,8), και μας προτρέπει «Δικαιοσύνην μάθετε, οι ενοικούντες επί της γης» (Ησ. 26,9). Συνεπώς βραβεύει το καλό και τιμωρεί το κακό. Δείγμα λοιπόν της τιμωρητικής δυνάμεώς του είνε δύο παραδείγματα στη Γραφή. Το ένα είνε ότι επέτρεψε να μπούν τα δαιμόνια σ᾽ ένα κοπάδι χοίρων που έτρεφαν οι Γαδαρηνοί, οι χοίροι ώρμησαν στο γκρεμό και πνίγηκαν (βλ. Ματθ. 8,28-32). Ήταν τιμωρία της πλεονεξίας και φιλαργυρίας των ανθρώπων εκείνων. Το άλλο είνε αυτό που ακούμε σήμερα στο ευαγγέλιο, ότι ξήρανε ένα δέντρο, για να δώση ένα δίδαγμα. Ποιό δίδαγμα; Παρακαλώ προσέξτε.
Δεν το λέω εγώ, το λέει ο Πλάτων· ο άνθρωπος είνε δέντρο, με τη διαφορά ότι το δέντρο δεν αισθάνεται, ενώ αυτός αισθάνεται, έχει λογική. Όπως το δέντρο έχει ρίζα, κι ο άνθρωπος έχει ρίζα. Η ρίζα του δέντρου είνε κάτω στη γη, η ρίζα του ανθρώπου είνε πάνω στον ουρανό· ο άνθρωπος συνδέεται με το Θεό και από αυτόν αντλεί πνοή· αν κοπή αυτή η ρίζα, ο άνθρωπος γίνεται ένα κτήνος πλέον. Άλλες ομοιότητες· το δέντρο έχει φύλλα, και ο άνθρωπος έχει φύλλα· τα «φύλλα» του ανθρώπου είνε τα καλά του λόγια. Το δέντρο έχει άνθη, άνθρωπος έχει άνθη· τα «άνθη» του είνε τα ευγενή συναισθήματα και οι ωραίες εφέσεις. Το δέντρο έχει καρπούς, και γι᾽ αυτούς κυρίως υπάρχει· και ο άνθρωπος έχει καρπούς· οι «καρποί» του ανθρώπου είνε τα καλά του έργα.
Μετά από αυτά βλέπουμε, ότι η ξηρανθείσα συκή είνε σύμβολο κάποιων ανθρώπων. Ποιών; -Συμβολίζει πρώτον και κυρίως την ιουδαική συναγωγή. Τι έκαναν οι ιουδαίοι και ιδίως οι ηγέται τους οι φαρισαίοι; Είχαν ναό, έκαναν καθημερινώς θυσίες, νηστείες μεγάλες, προσευχές μακρές, ελεημοσύνες επιδεικτικές. Όλα τα είχαν, αλλά το Θεό δεν τον είχαν. Απόδειξις ότι, όταν ήλθε ο Χριστός, Τον σταύρωσαν. Ήταν λοιπόν υποκριταί. Καί η συκιά είνε σύμβολο των υποκριτών ιουδαίων, που εμφάνιζαν ένα εξωτερικό μεγαλείο, αλλά μέσα τους δεν είχαν τίποτε. Έμοιαζαν, κατά μία άλλη εικόνα που είπε ο Χριστός, με τάφους, που απ᾽ έξω είνε ωραίοι, αλλά μέσα είνε πλήρεις «οστέων νεκρών και πάσης ακαθαρσίας» (Ματθ. 23,27). Η ξηρανθείσα συκή λοιπόν είνε σύμβολο όλου του ιουδαισμού, τον οποίο αποδοκίμασε ο Θεός. Κι αυτό που είπε ο Χριστός, «Μηκέτι εκ σού καρπός γένηται εις τον αιώνα» (ε.α. 12,19), είνε και προφητεία. Μέχρι σήμερα βλέπουμε ότι το δέντρο του Ισραήλ είνε άκαρπο, αρνητικός είνε ο ρόλος του στον κόσμο· τίποτε θετικό δεν έχει παρουσιάσει και δεν ελκύει τη συμπάθεια. Μ᾽ αυτά δεν κατηγορούμε το λαό αυτό· ξέρουμε ότι μια μέρα οι Ισραηλίτες θα μετανοήσουν και θα πιστέψουν κι αυτοί στο Χριστό (βλ. ῾Ρωμ. 11,26). Μέχρι τώρα πάντως είνε δένδρο ξηραμμένο· μόνο καρπούς πικρούς παράγει στον κόσμο.
-Αλλ᾽ όπως ο Θεός φύτευσε στην παλαιά διαθήκη τον Ισραήλ για να είνε καρποφόρο δέντρο, παράγων πολιτισμού και εξημερώσεως της ανθρωπότητος και πρωτοπόρο στη θεογνωσία, έτσι στην καινή διαθήκη εξέλεξε το δικό μας έθνος. Όταν Έλληνες ζήτησαν να δούν το Χριστό, εκείνος είπε· «Ελήλυθεν η ώρα ίνα δοξασθή ο υιός του ανθρώπου» (Ιω. 12,23). Έτσι το έθνος μας έγινε χριστιανικό. Σήμερα όμως είμαστε χριστιανικό έθνος; Τυπικώς είμαστε· στην ουσία δεν είμαστε, αφού απομακρυνθήκαμε από την οδό του Κυρίου· δεν έχουμε να δείξουμε έργα φωτεινά, άγια, καρπούς καλούς. Επομένως η άκαρπη συκιά συμβολίζει την ακαρπία και του δικού μας έθνους. -Τέλος συμβολίζει και κάθε ψευδοχριστιανό, που έχει μεν φύλλα και ανθούς, αλλά δεν έχει καρπούς. Τέτοιοι είνε οι χριστιανοί του αιώνος μας, οι χριστιανοί της ταυτότητος, των εορτών και πανηγύρεων. Μπορεί να εμφανίζωνται κάπου – κάπου στην εκκλησία, να προσκυνούν εικόνες, ν᾽ ανάβουν κανένα κερί, να νηστεύουν λίγο, να εκτελούν μερικά τυπικά καθήκοντα· αλλ᾽ αυτά είνε φύλλα. Καλά είνε κι αυτά, ποιός τα καταδικάζει; είνε όμως απλώς φύλλα. Καί τα φύλλα υπάρχουν για τον καρπό.
Αναγκαία λοιπόν κι αυτά, μα δεν αρκούν. Ο Χριστιανός πρέπει να δώση και καρπούς. Καί καρποί είνε τα έργα, οι πράξεις, οι θυσίες, η αυταπάρνησις, η τήρησις των εντολών, ο αγώνας για αγάπη, δικαιοσύνη, αγιότητα. Θα ωφεληθούμε σήμερα, αγαπητοί μου, εάν καθένας μας το βράδυ στο σπίτι, προτού πέση να κοιμηθή, αναρωτηθή· Είμαι δέντρο φυτεμένο εδώ 20, 30, 70, 80 χρόνια, όσα δώση ο Θεός· τι έχω αποδώσει;…
Τούς καρπούς των δέντρων τους γνωρίζουμε· οι καρποί που περιμένει ο Χριστός από τον Χριστιανό ποιοί είνε; Σας παρακαλώ ανοίξτε την Καινή Διαθήκη σας στην προς Γαλάτας επιστολή, κεφάλαιο 5ο, στίχο 22· εκεί θα δήτε, ότι οι καρποί του δέντρου που λέγεται βαπτισμένος Χριστιανός είνε εννέα. Πρώτος είνε η αγάπη, η κάθετος (προς τον Θεό) και η οριζοντία (προς τον πλησίον)· εάν δεν έχω αγάπη, είμαι «κύμβαλον αλαλάζον» (Α΄ Κορ. 13,1). Τούς άλλους καρπούς δεν σας τους λέω· κεντώ την περιέργειά σας να τους βρήτε εσείς...
Είμαστε σαν δέντρο «πεφυτευμένον παρά τας διεξόδους των υδάτων» (Ψαλμ. 1,3). Καί μας ποτίζει ο Θεός όχι με νερό αλλά με το ίδιο του το αίμα! «Πίετε εξ αυτού πάντες…», είπε (Ματθ. 26,27). Γι᾽ αυτό έχει απαιτήσεις. «Ούτω λαμψάτω το φως υμών έμπροσθεν των ανθρώπων», λέει, «όπως ίδωσιν υμών τα καλά έργα και δοξάσωσι τον πατέρα υμών τον εν τοις ουρανοίς» (ε.α.μ5,16). Γιά όποιον θα μείνη άκαρπη συκιά, όπως ο Ιούδας κι όπως η ιουδαική συναγωγή, ισχύει –αλλοίμονο– η κατάρα του Χριστού «Μηκέτι εκ σού καρπός γένηται εις τον αιώνα» (ε.α. 21,19) και τα απειλητικά λόγια του Προδρόμου προς όλους, λαικούς και κληρικούς, άρχοντες και αρχομένους· «Ήδη η αξίνη προς την ρίζαν των δένδρων κείται· παν δένδρον μη ποιούν καρπόν καλόν εκκόπτεται και εις πυρ βάλλεται» (ε.α. 7,19), ξερριζώνεται και ρίχνεται στη φωτιά· σε φωτιά όχι υλική αλλά «εις το πυρ το αιώνιον το ητοιμασμένον τω διαβόλω και τοις αγγέλοις αυτού» (ε.α. 25,41).
Είθε ν᾽ αξιωθούμε να είμαστε δέντρα καρποφόρα προς δόξαν του Κυρίου ημών ᾿Ιησού Χριστού· ον, παίδες Ελλήνων, υμνείτε και υπερυψούτε εις πάντας τους αιώνας· αμήν.
† επίσκοπος Αυγουστίνος