Προσευχές

[Προσευχές] [bsummary]

Αγιοι Πατερες - Διδασκαλιες

[Άγιοι Πατέρες - Διδασκαλίες] [twocolumns]

Ορθοδοξοι Προορισμοι

[Ορθόδοξοι Προορισμοί] [bleft]

Ψυχωφελη

[Ψυχωφελή] [twocolumns]

Η αγωγή των παιδιών κατά τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο.

Στη διδασκαλία του Χρυσορρήμονος για παιδαγωγικά θέματα, πρωτεύοντα και κεντρικότατο άξονα συνιστά ασφαλώς η χριστιανική αγωγή, της οποίας την αναγκαιότητα, τους σκοπούς, το περιεχόμενο και τους καρπούς φωτίζουν αποσπάσματα λόγων, που παρουσιάζονται παρακάτω.

«Θέλεις να είναι πειθαρχικός ο γιός σου; Από την αρχή να τον ανατρέφεις με παιδαγωγία και συμβουλή σύμφωνη με το θέλημα του Κυρίου». «Τέτοια λοιπόν ας προετοιμάζουμε τα παιδιά μας, ώστε να μπορούν να αντέχουν σ’ όλες τις δοκιμασίες του βίου και να μην εκπλήσσονται για τα δυσάρεστα που έρχονται». «Γιατί αυτή η πείνα η πνευματική είναι φοβερότερη από την σωματική πείνα, αφού και καταλήγει σε χειρότερο θάνατο και γι’ αυτό πρέπει στο σημείο αυτό να δείχνουμε περισσότερο ζήλο. Αυτή είναι η άριστη φροντίδα των πατέρων, αυτή είναι η γνήσια κηδεμονία των γονέων».

«Μην προσπαθείς να το κάμεις (το παιδί) ρήτορα, αλλά παιδαγώγησέ το να φιλοσοφεί. Μην ακονίζεις τη γλώσσα του, αλλά καθάρισε την ψυχή του. Δεν τα λέγω αυτά για να σε εμποδίσω να μορφώσεις το παιδί σου, αλλά για να σε εμποδίσω να προσέχεις μόνο τα κοσμικά χαρίσματα». «Γι’ αυτό είναι καλύτερα να το εφοδιάζουμε με ηθικά και πνευματικά όπλα από την πρώτη παιδική ηλικία, που είναι ακόμη κύριος του εαυτού του. Εκείνος που άρχισε τον αγώνα από την παιδική του ηλικία, δεν ξοδεύει τον καιρό του προσπαθώντας να ξεπλύνει αμαρτήματα του παρελθόντος, ούτε ασχολείται με τη θεραπεία τραυμάτων, αλλά παίρνει από νωρίς τα βραβεία…και μένει παντοτινά σταθερός και αμετακίνητος στις αρχές του».

«[…] ούτε τα απομακρύνω (τα παιδιά) από τη μελέτη μη χριστιανών φιλοσόφων. […] Επειδή η ηλικία τους είναι τρυφερή, βρίσκουν αμέσως απήχηση τα θεία λόγια. Αν λοιπόν από την αρχή και από τα πρώτα τους βήματα τα απομακρύνουμε από την πονηρία και τα χειραγωγήσουμε προς την άριστη οδό, η ευσέβεια θα τους γίνει ένα είδος συνήθειας και φύσεως. Έτσι δεν θα μεταστρέφονται εύκολα με τη θέλησή τους προς το κακό, γιατί η συνήθεια αυτή θα τα βοηθεί να πράττουν τα καλά έργα».

Παρατηρεί κανείς, κατά τον Χρυσόστομο, εξόχως σημαντικές ανάγκες να εξυπηρετεί η χριστιανική αγωγή, οι οποίες σαφώς στιγματίζουν την οργάνωση και νοηματοδοτούν τη λειτουργία των περισσότερων εκπαιδευτικών συστημάτων. Η πειθαρχία, οι ανοιχτές στη μάθηση φύσεις, η σφυρηλάτηση ολοκληρωμένων και δυναμικών προσωπικοτήτων, που θα είναι ικανές να αντιμετωπίσουν τη ζωή, η εις βάθος καλλιέργεια του κριτικού και φιλομαθούς παιδικού πνεύματος ήταν και είναι διαρκώς ζητούμενα, καθώς κινητοποιούν τους παιδαγωγούς, ώστε να δράσουν ανάλογα.

Ακόμη, η ανάγκη για πνευματική καθοδήγηση προς την αρετή και η ενστάλαξη στέρεων αρχών και αξιών στα παιδιά, ακόμη από την πρώτη παιδική ηλικία, αποτελεί σε κάθε περίπτωση ύψιστη επιδίωξη γονέων και εκπαιδευτικών, ιδιαίτερα σήμερα, κατά την εποχή της πλήρους αστάθειας, απερίσκεπτης και ανεξέλεγκτης κατάρρευσης κάθε είδους παλαιού ιδεώδους, με ο,τι αυτό- συνήθως θλιβερό- συνεπάγεται. 

Ο Ι. Κογκούλης αναφέρει εύστοχα: «Με τη χριστιανική αγωγή θα βοηθηθεί ο άνθρωπος να συνδέσει την πρώτη του γέννηση με την αναγέννηση και τη βιολογική νεότητα με την πνευματική νεότητα, με την ανακαίνιση. […] Αυτή η καινή μορφή αγωγής τελικά έρχεται να καταδικάσει τη μονομερή και απαράδεκτη στάση ορισμένων, που την ταυτίζουν αποκλειστικά και μόνο με την προετοιμασία των πολιτών για τη μετά θάνατον ζωή».

Το να μάθει κανείς τα παιδιά να φιλοσοφούν το καθετί, να σκέπτονται και να αποφασίζουν κριτικά και όχι με γνώμονα τον τρόπο δράσης της μάζας είναι εξαιρετικά σημαντικό και επίπονο και η μελέτη πολλών φιλοσόφων φαίνεται να δίνει μια διέξοδο στο θέμα αυτό. Ίσως πολλά ανεπιθύμητα στοιχεία στη συμπεριφορά των σύγχρονων παιδιών στο σχολείο και στην οικογένεια, όπως η παθητικότητα, οι εκδηλώσεις βίας και επιθετικότητας, η θρασύτητα κ.α. εξηγούνται και από το γεγονός, ότι τα παιδιά δεν έχουν διδαχθεί την αξία της μελέτης εν γένει, δηλαδή από το ότι η συντριπτική πλειοψηφία δεν διαβάζει τίποτε άλλο πέραν των σχολικών μαθημάτων, με «ξηρό» και αναγκαστικό τρόπο. Η κλίση του Χρυσοστόμου προς τον Πλατωνισμό, το ένα από τα δύο κυρίαρχα παιδαγωγικά ρεύματα της αρχαιότητας, είναι εμφανής στο σημείο, όπου περιγράφει ως ανώτερη τη φιλοσοφία από τη ρητορική δεινότητα. Τέλος, η χριστιανική αγωγή είναι αναγκαία για τη διάπλαση ακέραιων χαρακτήρων, χρηστών, αδιάφθορων και ευαίσθητων πολιτών.

«Σκοπός της διδασκαλίας μου δεν είναι να δοξασθώ εγώ, ούτε να φανώ λαμπρός, αλλά να γίνουν δεκτές από το Θεό οι ψυχές των μαθητών μου. Γιατί δεν χρειάζεται μόνον πίστη, αλλά και ζωή πνευματική». «Επειδή δηλαδή πρόκειται να τους οδηγήσει (η χριστιανική αγωγή) στο να γνωρίσουν το Θεό, απαλλάσσει την ψυχή από τα νοσήματα».

Κύριος σκοπός της αγωγής, όπως την αντιλαμβάνεται ο ιερός Πατήρ, είναι η θεογνωσία και η απαλλαγή από τα όποια πάθη μέσα στο πλαίσιο του πνευματικού αγώνα. Τα παιδιά μαθαίνουν την αυτοκυριαρχία και παίρνουν αληθινά μεγάλες απαντήσεις στις μεγάλες απορίες τους. Γιά την ανάγκη πρόταξης του υψίστου σκοπού της χριστιανικής αγωγής, που είναι το «καθ’ ομοίωσιν», μιλάει ο Κ. Φράγκος: «Ο υπέρτατος αυτός σκοπός της αγωγής, ο οποίος όπως έχει λεχθεί, αφορά στην αληθινή χριστιανοποίηση των ατόμων, όχι μόνον δεν παραβλάπτει την επίτευξη άλλων σκοπών, αλλά και εντελώς αντίθετα ευνοεί κάθε άλλο γήινο η κοσμικό (σκοπό), μη αντιτιθέμενο, βεβαίως, προς αυτόν».

«[..] Καί σκεπτόμενοι τους βίους των θαυμαστών εκείνων και μεγάλων ανδρών (των αγίων), να οδηγούμαστε σε ζήλο και να μην παραμελούμε την αρετή, αλλά να αποφεύγουμε την κακία» «Όσοι αγάπησαν με θερμότητα τη φιλοσοφία της Καινής Διαθήκης έγιναν, όποιοι έγιναν όχι με το φόβο και τα βασανιστήρια, ούτε με τις απειλές και τις τιμωρίες, αλλά με τη θεία αγάπη και το φλογερό έρωτα προς το Θεό».

«Ο Θεός δεν συνηθίζει να κάνει τους ανθρώπους καλούς με τον εξαναγκασμό και τη βία». «Ας διαλεγόμαστε με τα παιδιά μας και ας τα πείθουμε ότι ο «φόβος» του Θεού (εννοεί το δέος) είναι μεγάλος πλούτος και κληρονομιά ασάλευτη και θησαυρός απρόσβλητος». «Όσον καιρό ακόμη είναι απαλή η διάνοια του παιδιού, δεν πρέπει να τη φορτώνεις με δύσκολες διδασκαλίες και διηγήσεις, για να μην καταπιέσεις το πνεύμα του».

Ιδανικό μέσο αγωγής και παροχής υγιών προτύπων στα παιδιά είναι η ενασχόληση με τους βίους των αγίων. Τρέφουν και ικανοποιούν τη ζωηρή τους φαντασία. Βασική αρχή στη χριστιανική αγωγή είναι η σταδιακή και απόλυτα ελεύθερη επιλογή ενός πειθαρχημένου ασκητικού τρόπου ζωής και σκέψης, ο οποίος όμως αρχικά, σε μικρές ηλικίες, είναι χρήσιμο να διδαχθεί στα παιδιά με «ζωντανό» παράδειγμα, χωρίς βεβαίως καταπίεση η εξαναγκασμό.

«Πρόσεξε, πόσα θα μάθει (από την ιστορία του Ιακώβ): Θα ασκηθεί να ελπίζει στο Θεό, όταν έχει ευγενή καταγωγή να μην περιφρονεί κανένα, να μη θεωρεί τη φτώχεια ντροπή, να υποφέρει τις συμφορές με γενναιότητα». «Εάν εκπαιδεύαμε τα παιδιά, πριν απ’ όλα τα άλλα να αγαπούν το Θεό, και τα διδάσκαμε τα πνευματικά μαθήματα αντί για τα άλλα και πριν από όλα τα άλλα, που τα διδάσκουμε τώρα, θα εξαφανίζονταν όλα τα δυσάρεστα και η παρούσα ζωή θα απαλλασσόταν από άπειρα κακά».

«Η διαπαιδαγώγηση με βάση τις ουράνιες αλήθειες του Χριστιανισμού κάνει την ψυχή μεγάλη και πνευματικά ανώτερη». «Όταν ενεργεί το χέρι του Θεού, είναι αδύνατον να αποτύχει οποιαδήποτε προσπάθεια, για τη χριστιανική διαπαιδαγώγηση του παιδιού, η μάλλον είναι αδύνατον να μην φθάσει το παιδί σε ύψη λαμπρότητας και δόξας, αρκεί να πράττουμε και εμείς το καθήκον μας».

Ο ενστερνισμός της ανώτερης ηθικής που πρεσβεύει ο χριστιανισμός αποτελεί ασφαλή εγγύηση για την πορεία κάποιου προσώπου και για τη βελτίωση πολλών αρνητικών καταστάσεων στην κοινωνία. Διαπιστώνει κανείς, εν τέλει, ότι εντοπίζονται πολλές εναλλακτικές προτάσεις χειρισμών για σύγχρονα ζητήματα στην εκπαίδευση με βάση τέτοιες τόσο ανθρωπιστικές και βαθείς σε νοήματα αρχές. Καί αυτή η εκπαίδευση, η χριστιανική, «χωρίς να αποτελεί μια μορφή νέας παιδαγωγικής, αλλά αντίθετα θέλοντας να διαποτίσει την ήδη υπάρχουσα αγωγή» προσπάθησε ανά τους αιώνες και εξακολουθεί να προσπαθεί για το πραγματικά ωφέλιμο για τον άνθρωπο στην πιο ευαίσθητη και εύπλαστη περίοδο της ζωής, την παιδική.