Ο Ιαμβικός Κανών των Φώτων

Ήχος β΄ / Ωδή α' / Ο Ειρμός

«Στείβει θαλάσσης, κυματούμενον σάλον,

Ήπειρον αύθις, Ισραήλ δεδειγμένον.

Μέλας δε πόντος, τριστάτας Αιγυπτίων,

Έκρυψεν άρδην, υδατόστρωτος τάφος,

Ρώμη κραταιά, δεξιάς του Δεσπότου.»

Βαδίζει την κυματισμένη θάλασσα ο Ισραήλ, που για χάρη του ξανάγινε στεριά! Καί η μαύρη θάλασσα έκρυψε στα σπλάχνα της τους Αιγυπτίους άρχοντες, θάβοντάς τους έτσι σε νερόστρωτο τάφο. Καί αυτό έγινε με την παντοδύναμη δεξιά του Κυρίου.

Όρθρου φανέντος τοις βροτοίς σελασφόρου,

Νυν εξ ερήμου, προς ροάς Ιορδάνου

Άναξ υπέσχες, ηλίου σον αυχένα,

Χώρου ζοφώδους, τον Γενάρχην αρπάσαι,

Ρύπου τε παντός, εκκαθάραι την κτίσιν.

Όταν πρόβαλε ο σαν λαμπρή Αυγή άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής από την έρημο στα νερά του Ιορδάνη, Εσύ, Βασιλιά Χριστέ, έκλινες τον αυχένα σου, αν και είσαι ο υπέρλαμπρος πνευματικός Ήλιος. Καί το έκανες αυτό, για να αρπάξης από τον κατασκότεινο άδη τον αρχηγό του ανθρώπινου γένους, τον Αδάμ, και να καθαρίσης όλη την κτίση από κάθε ρύπο.

Άναρχε ρείθροις, συνταφέντα σοι Λόγε,

Νέον περαίνεις, τον φθαρέντα τη πλάνη ,

Ταύτην αφράστως, πατρόθεν δεδεγμένος,

Όπα κρατίστην• Ούτος ηγαπημένος,

Ίσος τε μοι Παίς, χρηματίζει την φύσιν.

Κύριε, Εσύ, που δεν έχεις αρχή ως άναρχος, τον άνθρωπο, που μαζί σου θάφτηκε στα νερά, τον κάνεις καινούργιο, γιατί είχε φθαρεί από τη διαβολική πλάνη. Άκουσες ετούτη τη δυνατή Πατρική φωνή. Αυτός, που βαφτίζεται στα νερά, είναι ο αγαπημένος μου Υιός, ίσος με εμένα ως προς τη φύση του, Θεός.

****

Ωδή γ᾽ / Ο Ειρμός

«Όσοι παλαιών, εκλελύμεθα βρόχων,

Βορών λεόντων, συντεθλασμένων μύλας,

Αγαλλιώμεν, και πλατύνωμεν στόμα,

Λόγω πλέκοντες, εκ λόγων μελωδίαν,

Ω των προς ημάς, ήδεται δωρημάτων.»

Όσοι ελευθερωθήκαμε από τα παλιά δεσμά, αφού τσακίστηκαν τα δόντια των αδηφάγων λεονταριών, ας χαρούμε κι ας κράξουμε με χαρά συνθέτοντας με ευγνωμοσύνη χάριν του Θεού Λόγου ύμνους μελωδικούς, γιατί χαίρεται υπερβολικά χαρίζοντάς μας δώρα πνευματικά.

Νέκρωσιν ο πριν, εμφυτεύσας τη κτίσει,

Θηρός κακούργου, σχηματισθείς εις φύσιν,

Επισκοπείται , σαρκική παρουσία·

Όρθρω φάναντι, προσβαλών τω Δεσπότη,

Φλαν την εαυτού, δυσμενεστάτην κάραν.

Αυτός, ο πριν, φύτεψε τη νέκρωση στη φύση, ο διάβολος, έχοντας μεταμορφωθή σε κακούργο φίδι, σκοτίζεται τώρα από την κατά σάρκα παρουσία του Θεού Λόγου. Πρόβαλε την αυγή, για να συντρίψη την κεφαλή του εχθρού, όταν αυτός έκανε επίθεση εναντίον του Κυρίου.

Έλκει προς αυτόν την θεόδμητον φύσιν,

Γαστρός τυράννου, συγκεχωσμένην όροις.

Γεννά τε αύθις, γηγενών αναπλάσει,

Έργον φέριστον, εκτελών ο Δεσπότης.

Ίκται γαρ αυτήν, εξαλεξήσαι θέλων.

Ο Κύριος τραβάει κοντά του αγαπητικά τη θεοκατασκεύαστη ανθρώπινη φύση, που ήταν καταχωνιασμένη στην κοιλιά του τύραννου. Καί εκτελεί ο Κύριος θαυμασιώτατο έργο αναγεννώντας και ξαναπλάθοντας τον άνθρωπο.

****

Ωδή δ᾽ / Ο Ειρμός

«Πυρσώ καθαρθείς μυστικής θεωρίας,

Υμνών Προφήτης την βροτών καινουργίαν,

Ρήγνυσι γήρυν, Πνεύματι κροτουμένην,

Σάρκωσιν εμφαίνουσαν αρρήτου Λόγου,

Ω των δυναστών τα κράτη συνετρίβη».

Εξαγνίσθηκε από το φως μυστικής πνευματικής θεωρίας ο Προφήτης. Καί υμνώντας την αναγέννηση του ανθρώπου αφήνει να ακουστή χαρούμενη κραυγή με παρουσία του Αγίου Πνεύματος. Ο ύμνος αυτός κάνει γνωστή τη σάρκωση του Λόγου του Θεού, που κανένας λόγος ανθρώπινος δεν μπορεί να περιγράψη. Διά μέσου αυτού του θείου Λόγου συντρίφτηκε η δύναμη εκείνων, που καταδυνάστευαν τον άνθρωπο.

Πεμφθείς ο Πατρός παμφαέστατος Λόγος,

Νυκτός διώσαι την καχέσπερον σχέσιν,

Έκριζον ήκεις, και βροτών αμαρτίας,

Υίας συνελκύσαι τε τη ση Βαπτίσει,

Μάκαρ φαεινούς, εκ ροών Ιορδάνου.

Σταλμένος, φωτεινότατε Λόγε του Ουράνιου Πατέρα, για να απωθήσης και να απομακρύνης τη σκοτεινή κατάσταση του ανθρώπου, ήρθες, Κύριε, να ξεριζώσης πέρα για πέρα και την αμαρτία των ανθρώπων. Καί ακόμη, να τους τραβήξης κοντά σου ως υιούς του θεού και με τη Βάπτισή Σου να τους μεταβάλης σε φωτεινούς ανθρώπους με τα νερά του Ιορδάνη, στα οποία βαπτίσθηκες κι Εσύ ο ίδιος.

Αυτόν προσιδών τον περίκλυτον Λόγον,

Τρανώς ο κήρυξ εκβοάται τη κτίσει,

Ούτος προών μου, δεύτερος τω σαρκίω,

Σύμμορφος εξέλαμψεν ενθέω σθένει,

Έχθιστον ημών εξελείν αμαρτίαν.

Βλέποντας τον ενδοξότατο Θεό Λόγο κράζει με δυνατή φωνή ο Κήρυκας της μετανοίας Ιωάννης για ν’ ακουστή από όλη τη Δημιουργία. Αυτός, που ήταν πριν από μένα ως Θεός, αλλά έπειτα από μένα ως άνθρωπος έλαμψε με θεική δύναμη και ως άνθρωπος με σκοπό να μας απαλλάξη από τη μισητή αμαρτία.

Νομήν προς αυτήν την φερέσβιον φέρων,

Θηρά δρακόντων φωλεοίς επιτρέχων.

Άπλητα κύκλα καββαλών Θεός Λόγος,

Πτέρνη τε τον πλήττοντα παμπήδην γένος,

Τούτον καθειργνύς, εκσαώζει την κτίσιν.

Φέρνοντας τη ζωοδότρα νομή στον άνθρωπο, κυνηγάει, εδώ κι εκεί τρέχοντας στις φωλιές τους τους άγριους πνευματικούς δράκοντες, δηλαδή τους δαίμονες. Καί αυτόν, που κλωτσούσε και βασάνεζε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, αυτόν τον περιορίζει και σώζει ολόκληρη την πλάση.

Ωδή ε΄ / Ο Ειρμός

«Εχθρού ζοφώδους και βεβορβορωμένου,

Ιόν καθάρσει Πνεύματος λελουμένοι,

Νέαν προσωρμίσθημεν απλανή τρίβον,

Άγουσαν απρόσιτον εις θυμηδίαν,

Μόνοις προσιτήν, οις Θεός κατηλλάγη».

Λουσμένοι και καθαρισμένοι με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος από το δηλητήριο του σκοτεινού και βουτηγμένου στο βόρβορο της κακίας εχθρού, ωδηγηθήκαμε σε καινούργιο δρόμο, που δεν οδηγεί πιά σε πλάνη. Αυτός ο δρόμος μας οδηγεί σε χαρά απλησίαστη, που είναι όμως προσιτή και δυνατόν να τη νιώθουν εκείνοι, που έχουν σημφιλιωθή με το Θεό.

Αθρών ο Πλάστης εν ζόφω των πταισμάτων,

Σειραίς αφύκτοις, ον διαρθροί δακτύλοις,

Ίστησιν αμφ᾽ ώμοισιν εξάρας άνω,

Νυν εν πολυρρύτοισι δίναις εκπλύνων,

Αίσχους παλαιού της Αδάμ καχεξίας.

Βλέποντας ο Κτίστης και Πλάστης Θεός να είναι βυθισμένος στο ζοφερό σκοτάδι των αμαρτιών του και δεμένος με αδιάσπαστα δεσμά, αυτόν, που με τα χέρια του έπλασε, τον σηκώνει ψηλά παίρνοντάς τον στους ώμους του. Καί τώρα τον ξεπλένει στον με πολλά νερά Ιορδάνη από το παλιό του αίσχος και την ντροπή της κακιάς αρρώστιας και αμαρτωλής καταστάσεως του Αδάμ.

Μετ᾽ ευσεβείας προσδράμωμεν ευτόνως,

Πηγαίς αχράντοις ρεύσεως σωτηρίου,

Λόγον κατοπτεύσοντες εξ ακηράτου,

Άντλημα προσφέροντα δίψης ενθέου,

Κόσμου προσηνώς εξακεύμενον νόσον.

Ας τρέξουμε γρήγορα με ευσέβεια στις άχραντες και πεντακάθαρες πηγές του ρεύματος που σώζει, για να ιδούμε εκεί τον Θεό και Λόγο, ο οποίος προσφέρει νερό από τις άχραντες και πεντακάθαρες πηγές. Το νερό αυτό ικανοποιεί τη θεική δίψα. Καί, ακόμη, με ευγενική και αγαθή διάθεση χαρίζει φάρμακο, που θεραπεύει την αρρώστια του κόσμου.

****

Ωδή ς᾽ / Ο Ειρμός

«Ιμερτόν εξέφηνε συν πανολβίω,

Ήχω Πατήρ, ον γαστρός εξηρεύξατο.

Ναί φησιν, Ούτος, συμφυής γόνος πέλων,

Φώταυγος εξώρουσεν ανθρώπων γένους,

Λόγος τε μου ζων, και βροτός προμηθεία.

Με καταχαρούμενη φωνή και αγαλλίαση είπε ο Ουράνιος Πατέρας, ότι του είναι αγαπητός του Υιός, αυτός, που με τρόπο άφραστο και απερίγραπτο ο ίδιος γέννησε. «Ναί, λέει, Αυτός που είναι γέννημά μου από την ίδια μου φύση, αυτός ο ίδιος πρόβαλε ολόφωτος και από το ανθρώπινο γένος, δηλαδή και ως άνθρωπος. Είναι με άλλα λόγια και δικός μου ζωντανός Θεός και Λόγος και ταυτόχρονα άνθρωπος με θεική και στοργική Πρόνοιά μου και φροντίδα».

Εκ ποντίου λέοντος ο τριέσπερος,

Ξένως Προφήτης εγκάτοις φλοιδούμενος,

Αύθις προήλθε, της παλιγγενεσίας,

Σωτηρίαν δράκοντος εκ βροτοκτόνου,

Πάσι προφαίνων, των χρόνων επ᾽ εσχάτων.

Θαλασσοβρεγμένος ο Προφήτης Ιωνάς, που παραδόξως έμεινε τρεις μέρες σε θαλάσσιο κήτος, βγήκε πάλι ζωντανός από αυτό. Καί έτσι δήλωσε προφητικά την αναγέννηση από την κυριαρχία του ανθρωποκτόνου δράκοντα, δηλαδή του διαβόλου. Με τον τρόπο αυτόν φανέρωσε, ο,τι θα γινόταν στα τελευταία χρόνια.

Ανειμένων Πόλοιο παμφαών πτυχών,

Μύστης ορά προς Πατρός εξικνούμενον,

Μένον τε Πνεύμα τω παναχράντω

Λόγω, Επελθόν ως πέλειαν αφράστω τρόπω,

Δήμοις τε φαίνει, προσδραμείν τω Δεσπότη.

Καθώς άνοιξαν πάμφωτοι οι ουρανοί, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, που του έγινε γνωστό το μυστικό του Θεού, βλέπει να έρχεται επάνω στον πανάχραντο και πεντακάθαρο Λόγο του Θεού σαν περιστέρι το Πανάγιο Πνεύμα με τρόπο απερίγραπτον. Καί φάνηκε στα πλήθη για να τρέξουν στον Δεσπότη Χριστό.

****

Ωδή ζ’ / Ο Ειρμός

«Έφλεξε ρείθρω των δρακόντων τας κάρας,

Ο της καμίνου την μετάρσιον φλόγα,

Νέους φέρουσαν ευσεβείς κατευνάσας,

Την δυσκάθεκτον αχλύν εξ αμαρτίας,

Όλην πλύνει δε, τη δρόσω του Πνεύματος».

Ζεμάτισε με τα νερά του ποταμού τα κεφάλια των δρακόντων, δηλαδή των δαιμόνων, Αυτός που έκανε ήρεμη και ακίνδυνη την τεράστια φωτιά της καμίνου, όπου ρίχτηκαν οι ευσεβείς Νέοι. Καί τη σκοτοδίνη της δυσκολοθεράπευτης αμαρτίας την ξεπλένει εντελώς με τη δροσιά του Αγίου Πνεύματος.

Σε ζωγραφούσαν την Ασσύριον φλόγα,

Εκστώσαν ίστης, εις δρόσον μετηγμένην.

Ύδωρ όθεν νυν αμφιέσσαο φλέγον,

Σίντην κάκιστον Χριστέ προσκεκευθμένον,

Προς την όλισθον εκκαλούμενον τρίβον.

Η ασσυριακή φλόγα Εσένα ζωγράφισε, Χριστέ. Την μεταβάλλες, αν και ήταν τεράστια, σε δροσιά. Τώρα όμως ντύθηκες το νερό, που καταφλέγει τον άθλιο κακούργο, Χριστέ, που, κρυμμένος, σπρώχνει στον γλιστερό δρόμο του κακού.

Απορραγέντος του Ιορδάνου πάλαι,

Ισθμώ περάται λαός, Ισραηλίτης,

Σε τον κράτιστον εμφορούντα την κτίσιν,

Ηπειγμένως νυν εν ροαίς διαγράφων,

Προς την άρρευστον και αμείνονα τρίβον.

Όταν κάποτε κόπηκε στα δυό ο Ιορδάνης, πέρασε ο Ισραηλιτικός λαός. Το γεγονός αυτό περιέγραψε Εσένα τον Παντοδύναμο Κύριο της Δημιουργίας. Τώρα όμως οδηγείς με δύναμη στον άρευστο, με άλλα λόγια, τον αιώνιο και άριστο δρόμο, Κύριε.

Ίδμεν το πρώτον την πανώλεθρον κλύσιν,

Οικτρώς σε πάντων εις φθοράν παρεισάγειν,

Ω τρισμέγιστα χρηματίζων και ξένα.

Νυν δε κλύσαντα Χριστέ την αμαρτίαν,

Δι᾽ ευπάθειαν, και βροτών σωτηρίαν.

Γνωρίζουμε τον πρώτο παγκόσμιο κατακλυσμό, που έφερε την ολοκληρωτική καταστροφή. Εσύ Κύριε, που πραγματοποιείς τεράστια και παράδοξα γεγονότα. Τώρα όμως προκάλεσες τον κατακλυσμό για την ίδια την αμαρτία με σκοπό την ευτυχία και τη σωτηρία των ανθρώπων.

Ωδή η’ / Ο Ειρμός

«Ελευθέρα μεν η κτίσις γνωρίζεται.

Υιοί δε φωτός, οι πριν εσκοτισμένοι.

Μόνος στενάζει, του σκότους ο προστάτης.

Νυν ευλογείτω συντόνως τον αίτιον,

Η πριν τάλαινα των Εθνών παγκληρία.

Η κτίση έχει γνώρισμά της την ελευθερία και είναι παιδιά φωτεινά, που πριν ζούσαν στο σκοτάδι. Απομονωμένος, τώρα στενάζει ο άρχοντας του σκοταδιού διάβολος. Τώρα ας ευγογή και ας δοξάζη με όση δύναμη μπορεί τον αίτιο αυτής της νέας καταστάσεως όλη η ταλαίπωρη ανθρωπότητα.

Τριττοί θεουδείς εμπύρως δροσούμενοι,

Αιγλήντα τριτταίς παμφαώς αγιστείαις,

Σαφώς εδήλουν την υπέρτατον φύσιν,

Μίξει βροτεία πυρπολούσαν εν δρόσω,

Ευκτώς άπασαν την ολέθριον πλάνην.

Τα τρία νέα παιδιά, που ήταν θεοφοβούμενα και είχαν φρόνημα θεικό, δροσίζονταν στη φωτιά και δήλωναν έτσι λατρεία στην τριπρόσωπη Θεότητα, την Ύψιστη Τριαδική φύση, δηλαδή την Αγία Τριάδα. Αυτή λοιπόν η Αγία Τριάδα με την ενανθρώπηση του ενός Προσώπου της πυρπολούσε με δροσιά, δηλαδή με τη βάπτιση του Χριστού, όλη την ολέθρια πλάνη, πράγμα επιθυμητό …

Λευχειμονείτω πάσα γήινος φύσις,

Εκπτώσεως νυν ουρανών επηρμένη·

Ω γαρ τα πάντα συντετήρηται Λόγω

Νάουσι ρείθροις εκπλυθείσα πταισμάτων,

Των πριν πέφευγε παμφαώς λελουμένη.

Ας ντυθή στα λευκά κάθε η γήινη φύση, που τώρα ανυψώθηκε από τον ξεπεσμό της απ’ τον ουρανό. Γιατί τώρα μέσω του συντηρητή των πάντων Θεού Λόγου έχει ξεπλυθή με τα τρεχούμενα νερά του Ιορδάνη από τα φταιξίματα και τις αμαρτίες της. Έτσι ξέφυγε πιά λουσμένη στο φως από την προηγούμενη κατάστασή της.

Ωδή θ’
ΜΕΓΑΛΥΝΑΡΙΑ
Ψαλλόμενα εν τη Ωδή ταύτη

Έτερα εις τον Ιαμβικόν Κανόνα
Σήμερον ο Δεσπότης, κλίνει τον αυχένα, χειρί τη του Προδρόμου.
Σήμερον Ιωάννης, βαπτίζει τον Δεσπότην, εν ρείθροις, Ιορδάνου.
Σήμερον ο Δεσπότης, νάμασιν ενθάπτει, βροτών την αμαρτίαν.
Σήμερον ο Δεσπότης, άνωθεν μαρτυρείται, Υιός ηγαπημένος.
Σήμερον ο Δεσπότης, ήλθεν αγιάσαι, την φύσιν των υδάτων.
Σήμερον ο Δεσπότης, το βάπτισμα λαμβάνει, υπό χειρός Προδρόμου.

Δόξα…
Μεγάλυνον ψυχή μου, της τρισυποστάτου, και αδιαιρέτου, Θεότητος το κράτος.

Καί νυν…
Μεγάλυνον ψυχή μου, την λυτρωσαμένην, ημάς εκ της κατάρας.

Ο Ειρμός

«Ω των υπέρ νούν, του τόκου σου θαυμάτων!

Νύμφη πάναγνε, Μήτερ ευλογημένη

Δι᾽ ης τυχόντες παντελούς σωτηρίας,

Επάξιον κροτούμεν ως ευεργέτη,

Δώρον φέροντες ύμνον ευχαριστίας.»

Ω, πόσο ξεπερνούν το νού μας τα θαύματα του Παιδιού Σου, Πάναγνε Νύμφη, Παναγία μας και Μητέρα ευλογημένη! Διά μέσου Σου βρήκαμε την ολοκληρωτική μας σωτηρία. Γι’ αυτό με μεγάλη χαρά και ευγνωμοσύνη προσφέρουμε στον Κύριο και Υιό σου ύμνον ευχαριστίας.

Ίδμεν τα Μωσεί τη βάτω δεδειγμένα,

Δεύρο ξένοις, θεσμοίσιν εξειργασμένα.

Ως γαρ σέσωσται, πυρφορούσα Παρθένος,

Σελασφόρον τεκούσα τον ευεργέτην,

Ιορδάνου τε, ρείθρα προσδεδεγμένα.

Ξέρουμε αυτά, που δείχτηκαν στο Μωυσή. Είναι με παράδοξο και ακατανόητο τρόπο καμωμένα και φανερωμένα. Πως, με άλλα λόγια, σώθηκε η Παρθένος έχοντας μέσα της το πυρ της Θεότητος, και έφερε στον κόσμο τον φωτοφόρο Ευεργέτη. Καί πως όλα αυτά τα δέχτηκαν τα νερά του Ιορδάνη.

Χρίεις τελειών, την βρότειον ουσίαν,

Άναξ άναρχε, Πνεύματος κοινωνία,

Ροαίς αχράντοις, εκκαθάρας και σκότους,

Ισχύν θριαμβεύσας τε, την επηρμένην,

Νυν εις άληκτον, εξαμείβεαι βίον.

Αλείφεις με ιερό χρίσμα, δηλαδή με την κοινωνία του Αγίου Πνεύματος, την ανθρώπινη φύση. Άναρχε Βασιλιά. Καί με τα άχραντα ρεύματα του νερού χάρισες την κάθαρση και απαλλαγή από το σκοτάδι. Ταυτόχρονα ντρόπιασες και ξευτίλισες τη δύναμη, που σήκωσε με αλαζονεία το κεφάλι της έντασί Σου. Καί τώρα ανταλάσσεις τη θνητή κατάσταση του ανθρώπου με την κατάσταση του ανθρώπου με την κατάσταση της αιώνιας ζωής.

Αγίου Ιωάννου Δαμασκηνού

σε ελεύθερη απόδοση από τον Αρχιμ. Ευσέβιο Βίττη

Πηγή: /agiameteora.net